Het korte antwoord
Niezen is een reflex die je neus schoonmaakt. Als stof, pollen, peper of een virus de binnenkant van je neus prikkelt, krijgen je hersenen een seintje en blaast je lichaam lucht en slijm met kracht naar buiten.
Waarom moet ik niezen?
Het begint met een kriebel. Je neus trekt, je ogen knijpen dicht, je mond gaat open en dan... hatsjoe.
In je neus zitten heel veel gevoelige zenuwtjes. Komt er iets binnen dat daar niet hoort, zoals stof, stuifmeel van bloemen, een snufje peper of een verkoudheidsvirus, dan sturen die zenuwtjes meteen een seintje naar je hersenen.
Je hersenen geven dan het sein dat het eruit moet. Je ademt diep in, je borst en buik spannen aan en de druk loopt op. Is het eenmaal zo ver, dan kun je een nies bijna niet meer tegenhouden.
Dan schiet de lucht in één keer naar buiten via je neus en mond, en het slijm en de kriebeldingetjes gaan mee. Je ogen gaan daarbij vanzelf dicht. Dat hoeft je niet te bedenken, je lichaam doet het automatisch.
Ben je verkouden, dan nies je vaker, omdat je neus dan extra gevoelig is. En er zijn mensen die moeten niezen als ze vanuit een donkere gang de felle zon in lopen.
Al die druppeltjes vliegen best ver. Daarom nies je het liefst in een zakdoek of in je elleboog. Zo houd je je bacillen een beetje voor jezelf.
Ga samen verder
Leg een groot stuk donker karton op tafel en spuit er met een plantenspuit één keer overheen. Hoe ver komen de druppeltjes? Doe het nog een keer, maar houd nu je elleboog vlak voor de spuit. Wat zie je op het karton?
Voor ouders
Niezen heet officieel sternutatie en is een beschermende reflex. Prikkels in het neusslijmvlies activeren de nervus trigeminus, de zenuw die het gevoel in je gezicht regelt. Dat signaal gaat naar een niescentrum in de hersenstam. Als de prikkel sterk genoeg is, volgt een vaste reeks: een diepe inademing, de stemspleet gaat dicht terwijl middenrif en buikspieren druk opbouwen, en dan komt een plotselinge uitademing door neus en mond. De ogen knijpen daarbij reflexmatig dicht.
Bij een allergie maakt het lichaam histamine aan, waardoor het neusslijmvlies prikkelbaarder wordt en je vaker niest. Een flinke groep mensen niest ook van fel licht, dat heet de fotische niesreflex. Het RIVM adviseert te hoesten en te niezen in een papieren zakdoek die je meteen weggooit, of anders aan de binnenkant van de elleboog, en daarna je handen te wassen.
- BBC Science Focus, What happens in my body when I sneeze?
- Cleveland Clinic, Sneezing
- RIVM (KIDDI), Persoonlijke hygiëne
