Het korte antwoord
Een tornado is een draaiende kolom lucht die van een grote onweerswolk tot op de grond reikt. Hij ontstaat als warme, vochtige lucht snel omhoog gaat en de wind op verschillende hoogtes anders waait, zodat de lucht gaat draaien. In Nederland heet zo’n kleine tornado meestal een windhoos.
Hoe werkt een tornado?
Heb je weleens in bad de stop eruit getrokken en gezien hoe het water ronddraait als een draaikolkje? Een tornado lijkt daar een beetje op, alleen dan met lucht in plaats van water. En ondersteboven.
Het begint op een warme dag. De zon warmt de grond op en de lucht vlak boven de grond wordt warm en vochtig. Warme lucht is lichter dan koude lucht, dus die gaat omhoog. Soms gaat dat zo hard dat er een enorme, hoge onweerswolk ontstaat.
Hoog in de lucht waait de wind vaak harder, of uit een andere richting, dan beneden. Daardoor gaat de lucht tussen die lagen rollen, een beetje zoals een potlood dat je tussen je handen heen en weer wrijft. Die rollende lucht wordt door de opstijgende lucht in de wolk rechtop gezet. Dan draait er ineens een hele grote kolom lucht rond.
Wordt dat draaien smaller en sneller, dan zakt er een soort slurf uit de wolk naar beneden. Die slurf zie je omdat er waterdruppeltjes in ontstaan, en later ook stof en blaadjes die worden opgezogen. Raakt de slurf de grond, dan is het een tornado.
In Amerika zijn tornado’s soms heel groot en heftig. In Nederland heten ze meestal windhozen en die zijn vaak kleiner en duren maar een paar minuten. Boven water heet het een waterhoos, en die zie je hier elk jaar wel een paar keer boven de Noordzee of het IJsselmeer.
Komt er toch een tornado aan, dan ga je naar binnen, het liefst naar een kamer in het midden van het huis, op de laagste verdieping en weg van de ramen. De meeste mensen zien er in hun hele leven nooit een van dichtbij, en dat is ook prima zo.
Ga samen verder
Vul een grote, doorzichtige fles voor driekwart met water, doe er een druppel afwasmiddel bij, draai de dop erop en draai de fles een paar keer snel in rondjes. Zie je het kleine slurfje ontstaan in het water? Zo ziet een draaiende kolom eruit.
Voor ouders
Meteorologen kijken bij tornado’s naar vier ingrediënten: vocht, instabiliteit (warme lucht onder, koudere lucht boven), iets wat de lucht omhoog duwt en windschering. Windschering betekent dat de wind met de hoogte van richting of snelheid verandert. Dat zorgt voor een liggende rol draaiende lucht, die door een krachtige opwaartse stroming rechtop wordt gekanteld. Zo ontstaat een supercel: een onweersbui die als geheel draait. Uit zo’n draaiende bui (de mesocycloon) komen de zwaarste tornado’s. Het idee dat warme lucht die koude lucht tegenkomt genoeg is, noemt de Amerikaanse weerdienst zelf een te grote versimpeling: de meeste buien onder die omstandigheden maken geen tornado.
In Nederland vallen de meeste windhozen in de lichtste klassen van de schaal van Fujita (F0 en F1, ongeveer 64 tot 180 km per uur). Ze komen vooral in de zomer voor, met een piek in augustus, en duren meestal 1 tot 5 minuten. Een van de zwaarste ooit in Nederland was de tornado van Chaam en Tricht in 1967. Waterhozen worden hier jaarlijks tientallen keren gezien, vooral eind zomer en in het najaar.
